از زخم های گوارشی چه می دانید؟

حدود ده درصد از جمعیت افراد در طول عمر خود مشکل زخم های گوارشی را تجربه می کنند. زخم های پپتیک نوعی زخم گوارشی است که شیوع این زخم ها بسته به اینکه در اثنی عشر یا معده ایجاد شده است، متفاوت می باشد. جالب است بدانید که زخم های اثنی عشر به مراتب شیوع بیشتری داشته و حداقل سه تا چهار برابر زخم های معده شایع تر می باشند.

در ابتدا توجه شما را به صحبت های دکتر امیر طاهری در خصوص زخم های گوارشی جلب خواهیم کرد:

انواع زخم های گوارشی

• زخم مری
• زخم معده
• زخم اثنی عشری یا دوازدهه

ابتلا به زخم های پتیک از چه سنی آغاز می شود؟

زخم های پپتیک به مجموعه ای از اختلالات گفته می شود که در آن مخاط معده یا اثنی عشر دچار تخریب و زخم شدگی می شوند. سن شیوع زخم های اثنی عشر و معده با یکدیگر متفاوت می باشد، به طوری که زخم های اثنی عشر در سنین کمتر و با حداکثر شیوع بین بیست تا چهل سالگی نمایان می شود، در حالی که زخم های معده بین سی و پنج تا پنجاه و پنج سالکی تظاهر پیدا می کنند.

علل ایجاد زخم های پپتیک چیست؟

علل متفاوتی می تواند سبب ایجاد زخم های پپتیک در معده و اثنی عشر می شود، که مهمترین آن ها عفونت معده و هیکو باکتر پیلوری است. همان طور که می دانید میکروب هلیکو باکتر پیلوری، میکروبی است که از طریق دهان به دهان انتقال پیدا می کند و راه های انتقال بسیاری دارد.

به طور مثال؛ استفاده از لیوان و قاشق مشترک و تماس فرد به فرد (تماس نزدیک در اعضای خانواده) و حتی ممکن است ذرات بزاق این میکروب از طریق روبوسی کردن انتقال یابد. تقریبا این میکروب در دوره سنی بالای سی سال ساخته می شود و در سالیان اخیر دیده شده است که این میکروب نقش مهمی در ایجاد زخم ها و ورم های معده و اثنی عشر داشته است. همچنین در دراز مدت در ایجاد سرطان معده بسیار موثر بوده است.

یکی دیگر از عواملی که پس از عفونت هلیکو باکتری پیلوری در ایجاد زخم پپتیک تاثیر بسیار مهم و اساسی دارد و می تواند از علل شایع ابتلا به این نوع زخم باشد، مصرف قرص های مسکن همانند: بوفن، ژلوفن، دیکلوفناک و … می باشد.

مصرف داروها چه نقشی در ابتلا بیماری ها زخم های گوارشی دارد؟

جالب است بدانید که استفاده از اشکال مختلف این داروها چه به صورت مصرف قرص و چه به صورت استفاده از آمپول و شیاف می تواند باعث ایجاد زخم های پپتیک در افراد شود، خیلی از افراد به اشتباه فکر می کنند استفاده از فرم های تزریقی و شیاف این داروها به دلیل آنکه این دارو وارد معده نمی شود، خطر ایجاد مشکلات گوارشی به همراه ندارد، در صورتی که تنها پانزده درصد عوارض این داروها از طریق موضعی و ورود به معده اعمال می شود و هشتاد و پنج درصد عوارض به دنبال جذب خونی دارو و ورود به تمامی اعضای بدن از طریق خون ایجاد می شود.

با توجه به اینکه دوز داروهای تزریقی و شیاف معمولا چندین برابر فرم های خوراکی است، در بسیاری از موارد استفاده از فرم های تزریقی و شیاف حتی می تواند با عوارض بیشتر گوارشی همراه باشد.

نقش دیگر عوامل ابتلا به زخم های گوارشی چقدر است؟

خیلی از مواقع پیش می آید که بیماران در مورد نقش سایر عوامل ابتلا به زخم پپتیک اطلاعی ندارند. این عوامل عبارتند از :

•  نوع تغذیه
• استرس
• سیگار
• مصرف مشروبات الکلی

معمولا این عوامل به طور مستقیم نمی تواند موجب ایجاد زخم شود ولی می توانند نقش تشدید کنندگی در کنار سایر عوامل داشته باشند. به طور مثال: فردی که هلیکو باکتر پیلوری دارد و در کنار آن عواملی همچون استرس زیاد، مصرف سیگار، مصرف مسکن و تغذیه نامناسب دارد، احتمال ایجاد اولسر در این فرد بیش تر خواهد بود.

البته این مورد هم به یاد داشته باشید، زمانی که به دلیل مصرف قرص های مسکن یا به دلیل وجود هیلکو باکتر پیلوری فرد مبتلا به زخم پپتیک می شود، استفاده از سیگار، مشروبات الکلی، تغذیه نامناسب و استرس می تواند سبب تشدید علائم بیماری در فرد شود.

 

زخم های گوارشی چه علائم می تواند داشته باشد؟

گاهی اولین علامت زخم های اثنی عشر و معده همین تابلو عوارض است و بیمار ذکر می کند، هیچ وقت سابقه ای از علائم زخم های معمول را مانند درد در گذشته نداشته است و اولین بار با تابلو خونریزی مراجعه کرده است.

مهم ترین علامت زخم های پپتیک، که شامل زخم های معده و اثنی عشر می باشد، درد های ناحیه اپی گاستر است. اپی گاستر به ناحیه زیر جناق سینه در قسمت بالا و وسط شکم گفته می شود. درد زخم های پپتیک عمدتا در این ناحیه حس می شود.

ولی درد های احشایی همانند درد ناشی از زخم های گوارشی می توانند مبهم و پخش باشند و به خوبی لوکالیزه نشوند و حتی گاهی حالت ارجاعی دارند، یعنی در محلی غیر از محل اصلی خود حس می شوند. از جمله این نواحی می توان به قسمت بالا و راست شکم اشاره نمود، یعنی زیر دنده های راست.

درد این زخم ها در بیست درصد موارد به خصوص درد ناشی از زخم اثنی عشر در این ناحیه حس می شوند. همچنین در ده درصد موارد ممکن است درد در قسمت بالا و چپ شکم، یعنی زیر دنده های سمت چپ احساس شود. در موارد کمتری ممکن است دردها در دور ناف و یا در قفسه سینه حس شوند.

سایر علائم و نشانه های زخم های گوارشی

زخم های گوارشی دارای علائم و نشانه های شایعی هستند که در ادامه به برخی از آن ها اشاره خواهیم داشت:

• کاهش وزن نامعقول
• تهوع و پس آوردن خون
• کاهش اشتها غیر طبیعی
• درد هنگام خالی بودن معده
• مشاهده خون تیره رنگ در مدفوع
• درد منجر به شب بیداری یا بدخوابی
• احساس درد در قسمت بالای ناف تا امتداد قفسه سینه
• احساس سوزش در قسمت بالای ناف تا امتداد قفسه سینه

عوارض زخم های گوارشی چیست؟

دردهای ناشی از زخم پپتیک در بسیاری از موارد به پشت انتشار خنجری دارند و شب بیمار را از خواب بیدار می کنند.

• این دردها می توانند با تهوع و گاهی استفراغ هم همراه باشند.
• گاهی هم زخم های معده و اثنی عشر با عوارض این زخم ها تظاهر پیدا می کنند، مانند: خونریزی گوارشی و یا انسداد خروجی معده.
• به طور معمول خونریزی گوارشی ناشی از زخم به شکل سیاه شدن رنگ مدفوع و گاهی هم به شکل استفراغ خونی خود را نشان می دهد.

در مواردی که علائم زخم های پپتیک یا علائم عوارض آن ها وجود دارند، لازم است بیماران برای بررسی های تشخیص و درمانی به پزشک گوارش مراجعه نمایند و تحت این بررسی ها و سپس درمان های لازم قرار بگیرند.

لازم به ذکر است، که علائم فوق ذکر گاهی در سایر مشکلات گوارشی مانند: معده عصبی و یا بدخیمی های گوارشی قابل مشاهده است و بیماران نباید با مشاهده این علائم خود درمانی نمایند، لذا تشخیص دقیق در این رابطه بسیار مهم است. پس بنابراین همیشه در صورت وجود چنین علائمی به خصوص در مورد علائمی که در مورد عوارض این زخم ها گفته شد، حتما به پزشک متخصص و فوق تخصص گوارش مراجعه داشته باشید.

چگونه از ابتلا به زخم گوارشی پیشگیری کنیم؟

در اینجا باید بدانید که عوامل قطعی برای جلوگیری از ایجاد زخم های گوارشی وجود ندارد اما می‌توانید با رعایت برخی موارد، احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش دهید. باید حتما توجه داشته باشید تا هلیکوباکترپیلوری به بدن شما وارد نشود و برای این کار باید مرتبا دست های خود را بشویید. داروهای ضد درد را با احتیاط جوانب مصرف نمایید. همچنین این دارو ها را با معده خالی مصرف نکنید.

تشخیص زخم های گوارشی

برای تشخیص بیماری زخم معده و زخم های گوارشی، آزمایش های زیادی کاربرد دارند. آزمایش هایی نظیر آندوسکوپی فوقانی، بررسی عفونت هلیکوباکتر، اشعه ایکس و … برای تشخیص این بیماری ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

درمان زخم های گوارشی

درمان برای این بیماری به علت ایجاد آن بستگی دارد:

• گاهی علت های به وجود آمدن زخم گوارشی، عفونت هلیکوباکتر پیلوری می‌باشد که همزمان با ایجاد زخم، معده را اسیدی می‌سازد. برای درمان این گروه با این عامل، از آنتی بیوتیک استفاده می‌کنند.
• زمانی که زخم های گوارشی ایجاد می‌گردد، میزان اسید معده به شدت افزایش می‌یابد و برای رفع این موضوع از داروهایی استفاده می‌کنند که بخش های تولید کننده اسید معده را مسدود می‌سازند در واقع این مهارکننده ها، پمپ پروتون نام دارند. داروهایی نظیر امپرازول، پنتوپرازول و … در این دسته از مهار کننده ها قرار دارند. مصرف طولانی مدت از هر یک از داروهای این چنینی، عوارض زیادی داشته و به همین دلیل توصیه این است که به طور خودسرانه مصرف نکنید.
• H-2 بلاکر ها خاصیت ضد اسیدی داشته و به شدت ترشح معده را کاهش می‌دهند.
• در حین این بیماری باید حتما مخاط دستگاه گوارش مورد محافظت قرار گیرد و در این حالت، پزشک از داروهای محافظتی استفاده می‌کند.

عواملی که درمان زخم گوارشی را با شکست مواجه می‌کند؟

در حقیقت باید این نکته را بدانید که زخم های گوارشی که در ابتدای شروع بیماری هستند یا مقاومت زیادی ندارند یعنی با علت های مقاوم یا REFACTORY ایجاد نشدند، زودتر بهبود می‌یابند اما برخی از انواه این زخم های گوارشی، از نوع مقاوم هستند و به همین دلیل درمان احتمال شکست دارد. در این مورد دلایلی نیز موثر واقع می‌شوند که تعدادی از آن ها را نام خواهیم برد.

• سرطان معده
• بیماری کرون
• مصرف بیش از حد مسکن‌ها
• عفونت هلیکوباکتر از نوع مقاوم عدم مصرف دارو تا پایان طول درمان یا بی‌توجه

چگونه از ابتلا به زخم گوارشی پیشگیری کنیم؟

در اینجا باید بدانید که عوامل قطعی برای جلوگیری از ایجاد زخم های گوارشی وجود ندارد اما می‌توانید با رعایت برخی موارد، احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش دهید. باید حتما توجه داشته باشید تا هلیکوباکترپیلوری به بدن شما وارد نشود و برای این کار باید مرتبا دست های خود را بشویید. داروهای ضد درد را با احتیاط جوانب مصرف نمایید. همچنین این دارو ها را با معده خالی مصرف نکنید. اگر به این مشکل دچار شدید و یا هرگونه از این علائم را احساس کردید باید توسط فوق تخصص گوارش خوب مورد بررسی و معاینه قرار بگیرید.

استرس چگونه موجب زخم گوارشی می‌شود؟

استرس یکی از مواردی است که هر فرد در طول شبانه روز ممکن است بارها آن را تجربه کند و جزو مسائلی نیست که دست خود شخص باشد و درواقع ناخودآگاه رخ می‌دهد. حال اگر برای شما سوال این است که چگونه موجب زخم گوارشی می‌شود باید این نکته را بدانید که استرس، اسید معده را به شدت افزایش داده و در نهایت موجب تغییرات در سلول های ساختاری معده می‌شود. استرس تمامی مواردی چون سوزش معده، اسید معده و … را تشدید کرده و علائم را شدت می‌دهد.